Brian Armstrong, CEO của Coinbase Global, vừa tuyên bố cắt giảm 14% nhân sự với lý do AI đang tái định nghĩa lại "cách chúng ta làm việc".
Không đứng ngoài cuộc, PayPal Holdings cũng lên kế hoạch sa thải tới 20% nhân viên trong 2-3 năm tới, một phần trong chiến lược đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào hệ thống vận hành.
Ở phía ngược lại, Josh Isner, Chủ tịch Axon Enterprise (hãng sản xuất súng điện Taser), lại gửi một thông điệp mang tính trấn an đến hơn 5.000 nhân viên của mình. Ông khuyên họ hãy "thở phào" vì AI sẽ không dẫn đến các đợt sa thải trong tương lai gần.
"Tôi coi AI là công cụ giúp đội ngũ làm được nhiều việc hơn, chứ không phải thứ để thay thế con người", Isner viết. Ông cho rằng ngay cả khi công nghệ giúp năng suất tăng gấp đôi, gấp ba, thế giới vẫn luôn nảy sinh những vấn đề mới cần giải quyết.
Thông điệp chốt hạ của ông rất đanh thép: "Hãy mặc kệ những tiếng ồn bên ngoài và tiếp tục chiến đấu hết mình".
Lời nhắn nhủ của Isner xuất hiện đúng thời điểm sự lo âu đang bao trùm các tập đoàn Mỹ về việc có bao nhiêu công việc sẽ bị AI "nuốt chửng". Giữa tâm bão, một sự phân cực rõ rệt đang hình thành trong giới lãnh đạo: Dùng AI để thu nhỏ quy mô nhân sự hay để mở rộng tầm vóc doanh nghiệp?
Sự khác biệt này thể hiện rõ qua các báo cáo tài chính gần đây. Armstrong cho biết Coinbase sẽ loại bỏ hàng trăm vị trí khi AI lún sâu hơn vào hoạt động của sàn giao dịch tiền điện tử. Theo ông, nhân viên giờ đây sẽ đóng vai trò quản lý các "tác nhân AI" (AI Agent) để chúng thay họ xử lý phần lớn khối lượng công việc.
CEO của Bed Bath & Beyond cũng không ngần ngại tiết lộ với các nhà đầu tư rằng nhờ AI, công ty sẽ "giảm đáng kể số lượng nhân sự".
Thậm chí, Giám đốc Tài chính của Meta Platforms, bà Susan Li, còn đặt dấu hỏi về quy mô nhân sự cần thiết trong tương lai: "Chúng tôi thực sự chưa biết quy mô tối ưu của công ty sẽ là bao nhiêu khi AI có thể đảm đương nhiều việc hơn".
Giữ nguyên quân số, nhân bội giá trị
Ở đầu kia của cán cân là những doanh nghiệp cam kết giữ vững đội ngũ. Họ không nhất thiết tuyển thêm, nhưng cũng không sa thải, mà chọn cách đạt được nhiều thành quả hơn từ nguồn lực sẵn có.
Gustav Söderström, đồng CEO của Spotify Technology, phân tích lựa chọn này: Doanh nghiệp có thể chuyển hóa ngay lập tức sự gia tăng năng suất thành việc cắt giảm chi phí bằng cách sa thải.
"Hoặc bạn có thể chọn giữ nguyên số lượng người nhưng làm được nhiều việc hơn". Spotify đang chọn phương án thứ hai: "Chúng tôi giữ quân số ổn định nhưng đẩy mạnh tốc độ ra mắt sản phẩm và mang lại nhiều giá trị hơn cho khách hàng".
Các chuyên gia tại McKinsey & Company nhận định rằng sự gia tăng năng suất từ AI có thể tạo ra một "khoảng cách năng suất" giữa các công ty dẫn đầu và những công ty tụt hậu.
Thay vì sa thải, các công ty hàng đầu đang sử dụng thời gian tiết kiệm được từ AI để nhân viên tập trung vào các dự án sáng tạo và chiến lược, những thứ mà AI hiện chưa thể tự đảm đương.
Ví dụ, trong ngành phát triển phần mềm, AI có thể viết mã cơ bản, cho phép các kỹ sư tập trung vào kiến trúc hệ thống phức tạp và trải nghiệm người dùng.
Việc duy trì đội ngũ trong khi áp dụng AI cũng giúp doanh nghiệp bảo tồn được "tri thức ẩn", những kinh nghiệm và văn hóa công ty mà nhân viên lâu năm nắm giữ, thứ mà không một mô hình ngôn ngữ lớn nào có thể thay thế hoàn toàn.
Bà Nickle LaMoreaux, Giám đốc nhân sự của IBM, cảnh báo các lãnh đạo sẽ bỏ lỡ cơ hội nếu quá tập trung vào hiệu suất. "Trong các cuộc thảo luận lãnh đạo, liệu bạn có đang chuyển dịch tư duy từ 'AI để tăng năng suất' sang 'AI để tăng trưởng' hay không?".
Dù khó dự đoán tương lai, nhưng bà khẳng định nếu có "quả cầu tiên tri", số lượng nhân viên của IBM trong 3 năm tới sẽ là "nhiều hơn".
Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ tiềm lực để lựa chọn. Tại Meta, việc đổ hàng tỷ USD vào các trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI đã dẫn đến kế hoạch sa thải 8.000 người (khoảng 10% nhân sự).
Sa thải hàng loạt vẫn là cách nhanh nhất để làm đẹp báo cáo tài chính và vực dậy giá cổ phiếu, bằng chứng là cổ phiếu của Block và Snap đều bật tăng ngay sau khi công bố cắt giảm nhân sự liên quan đến AI.
Theo khảo sát của Gartner trên 350 nhà quản lý, có tới 80% công ty đang sử dụng các tác nhân AI hoặc tự động hóa thừa nhận họ đang cắt giảm nhân sự.
Tại Coinbase, Armstrong khẳng định việc tinh gọn là cần thiết trong bối cảnh thị trường tiền điện tử đi xuống. "Trong năm qua, tôi đã chứng kiến các kỹ sư dùng AI để hoàn thành trong vài ngày những việc vốn từng tốn của cả một đội ngũ hàng tuần trời. Đây là một cách làm việc mới", ông viết.
Tuy nhiên, Justin Briley, một chuyên gia vừa bị Coinbase sa thải, lại hoài nghi về khả năng tăng trưởng khi đội ngũ đã quá mỏng: "Chúng tôi vốn đã làm việc với nhân sự ở mức tối thiểu rồi". Briley cho rằng dù AI giúp anh làm việc hiệu quả hơn, nhưng thực tế công nghệ này sẽ tạo ra "nhiều việc hơn chứ không ít đi".
Tương lai khó lường
Đối với những công ty cam kết không sa thải, sự thay đổi vẫn là tất yếu. Các chuyên gia nhân sự nhận định nhiều vị trí sẽ thay đổi hoàn toàn bản chất hoặc phải kiêm nhiệm nhiều vai trò cùng lúc.
Tại Synchrony Financial, Giám đốc nhân sự DJ Casto đang huấn luyện nhân viên chuẩn bị cho các đợt "tái triển khai" thay vì sa thải. Nhân viên có thể bị chuyển sang các nhiệm vụ mới, có thể là tạm thời hoặc vĩnh viễn. "Chúng ta phải linh hoạt hơn và chấp nhận rằng mọi thứ sẽ không còn rạch ròi trắng đen như trước", Casto nói.
Tại Axon, nỗi lo về một cuộc "tận thế phần mềm" đã khiến giá cổ phiếu công ty giảm 30% năm nay. Để trấn an, Isner khẳng định con người vẫn là yếu tố then chốt. Nếu ai còn nghi ngờ, ông khuyên họ hãy nhìn vào trang tuyển dụng của OpenAI: "Họ đang treo bảng tuyển dụng cho hơn 800 vị trí kìa".
Cuối cùng, sự lựa chọn của các CEO không chỉ là về con số trên bảng cân đối kế toán, mà là về việc định nghĩa lại giá trị của con người trong kỷ nguyên máy móc.
Khi các công việc lặp đi lặp lại được chuyển giao cho AI, sự sáng tạo, sự đồng cảm và khả năng ra quyết định phức tạp dựa trên đạo đức sẽ trở thành những "pháo đài" cuối cùng của lao động nhân bản.
Những doanh nghiệp vượt qua được giai đoạn chuyển đổi này thành công nhất có lẽ sẽ là những nơi biết cách kết hợp hài hòa giữa "tốc độ của AI" và "trái tim của con người".
*Nguồn: Wall Street Journal
