Tại TP HCM sáng 8-6, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia) tổ chức hội thảo xác minh kết luận thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại khu vực nghĩa trang Đô Thành (Chí Hòa - Sài Gòn), nay là công viên Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng, TP HCM.
Nghiên cứu kỹ lưỡng
Hội thảo do Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia Phạm Thị Thanh Trà chủ trì. Cùng dự có Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu - Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia; ông Nguyễn Văn Được - Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND TP HCM.
Thông tin từ hội thảo cho hay việc xác định hố chôn tập thể các chiến sĩ, liệt sĩ hy sinh trong đợt Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 khởi đầu có một số khó khăn. Cụ thể như các thông tin ban đầu được cung cấp về mộ liệt sĩ tập thể chung chung; sơ đồ, bản đồ, tọa độ gắn với hệ quy chiếu trước đây thì nay là hệ quy chiếu khác; hình ảnh hiện trường gắn với địa hình nhiều thay đổi.
Sau đó, qua các phương pháp thu thập, phân tích thông tin như đối khớp không ảnh, ảnh vệ tinh chụp trong thời gian chiến tranh với các tư liệu; giải mã, chuyển đổi tọa độ để khoanh vùng, thu hẹp phạm vi và định vị… nhóm nghiên cứu đã đi đến nhận định tại nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán (nghĩa trang Đô Thành) có 3 rãnh mộ với số lượng liệt sĩ khoảng 900.
"Bây giờ phương pháp rất khoa học, kỹ thuật hiện đại và có độ tin cậy cao; trình tự các bước thực hiện rất logic, chặt chẽ" - Đại tá, TS Bùi Yên Tĩnh, Phó Cục trưởng Cục Tác chiến, Bộ tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam, nói về tính xác thực của thông tin.
Ông Nguyễn Thành Phước nhớ lại ký ức
Lời kể từ nhân chứng
Tại hội thảo, là một trong nhiều nhân chứng, ông Nguyễn Thành Phước (70 tuổi) kể ngày nhỏ ông ở khu vực Bắc Hải, giáp công viên Lê Thị Riêng bây giờ. Một sáng năm Mậu Thân 1968, sau đợt súng nổ, ông cùng đám bạn chạy ra nghĩa trang chơi thì chứng kiến lính công binh của chế độ cũ dùng xe ủi để đào hầm đất. Có nhiều xe thùng, xe tải xuất hiện rồi lính cứu hỏa đi theo xe cùng nhân viên nghĩa trang đưa những thi thể trên các xe này xuống.
Người quản trang khi đó tên Mười Bi nói đó là thi thể từ trận đánh Đài phát thanh và Sứ quán Mỹ. Theo ông Phước, ông Mười Bi ước tính 1 hầm chôn 350 người, 2 hầm khác chôn 600 đến 700 người, không ít người mặc áo sơ mi trắng, quần tây đen, dáng vẻ trẻ măng.
Một nhân chứng khác, ông Nguyễn Đình Đạt, 70 tuổi, nhớ lại những ngày sau Tết Mậu Thân 1968, khi tiếng súng trong thành phố vừa tạm im, lệnh thiết quân luật đã hết, ba của ông lấy xe chở anh em ông tới nghĩa trang Đô Thành. Từ đường Lê Văn Duyệt, nay là đường Cách mạnh Tháng Tám, nhìn vào, ông thấy rất nhiều thi thể. "Tôi khẳng định đây hoàn toàn là các chiến sĩ của mình chứ không lẫn lộn với lính Cộng hòa hay dân thường. Để thu dọn chiến trường, địch sẽ lấy súng trước, rồi lấy chính băng đạn AK để lại bên cạnh xác làm dấu phân biệt. Sau đó, sẽ có lực lượng đến khiêng các xác có băng đạn AK hoặc các vết tích như mang dép râu, đeo dây đạn súng ngắn đi về nghĩa trang chôn tập thể" - ông Đạt kể lại.
Kết quả từ lòng tri ân
Phát biểu kết luận hội thảo, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà nhìn nhận sau gần 6 thập kỷ, từ hồ sơ lưu trữ, thông tin giải mật, ký ức đồng đội cũng như nhân chứng lịch sử… các cơ quan chức năng tiến thêm một bước quan trọng trên hành trình đi tìm sự thật lịch sử và tìm kiếm hố chôn cất tập thể các anh hùng liệt sĩ còn nằm lại giữa lòng TP HCM. Đến hiện tại, có đầy đủ cơ sở lịch sử, khoa học, pháp lý và thực tiễn để khẳng định độ tin cậy cao về khu mộ liệt sĩ tập thể tại công viên Lê Thị Riêng. Đồng thời, đủ điều kiện triển khai những bước khảo sát chuyên sâu, tìm kiếm và khai quật theo quy định.
Bà Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh yêu cầu về tập trung xác định chính xác vị trí mộ tập thể, tổ chức khảo sát, tìm kiếm, khai quật, quy tập hài cốt liệt sĩ. Tiếp đó, thực hiện giám định ADN càng nhanh càng tốt để từng bước đưa các anh hùng liệt sĩ trở về quê hương, gia đình và đồng đội. Việc này phải thực hiện với trách nhiệm, sự tôn kính, lòng tri ân sâu sắc nhất đối với các anh hùng liệt sĩ.
Về phía TP HCM, UBND thành phố được giao khẩn trương chủ trì xây dựng kế hoạch tổng thể triển khai các bước tiếp theo, phối hợp chặt chẽ với Bộ Quốc phòng, Quân khu 7 và các cơ quan liên quan. Tinh thần là "rõ làm trước, chưa rõ tiếp tục xác định", "dễ làm trước, khó làm sau", bảo đảm bài bản, khoa học, chặt chẽ.
Phó Thủ tướng yêu cầu toàn bộ phương án phải được xây dựng sớm, triển khai khai quật chậm nhất đầu tháng 7-2026, hướng tới kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27-7. "Càng khó khăn, càng phải quyết tâm" - Phó Thủ tướng nhấn mạnh.
Khẳng định quyết tâm
Trước khi diễn ra hội thảo, sáng cùng ngày, tại công viên Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng, TP HCM diễn ra lễ dâng hoa, dâng hương tưởng niệm cố Tổng Bí thư Trần Phú và các Anh hùng liệt sĩ.
Tham dự lễ có Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Phạm Thị Thanh Trà; Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu - Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng; ông Nguyễn Phước Lộc - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP HCM.
Các đại biểu dâng hoa, dâng hương tri ân các Anh hùng liệt sĩ
Trong không khí trang nghiêm, các đại biểu thành kính dâng hoa, dâng hương, dành phút mặc niệm tưởng nhớ và tri ân cố Tổng Bí thư Trần Phú cùng các Anh hùng liệt sĩ đã chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc.
Công viên Lê Thị Riêng là nơi nhiều nguồn tư liệu và nhân chứng cho rằng có thể tồn tại hố chôn tập thể các chiến sĩ, liệt sĩ hy sinh trong đợt Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.
Hoạt động dâng hoa, dâng hương thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, đồng thời khẳng định quyết tâm của các cơ quan chức năng trong việc tiếp tục thu thập, xác minh thông tin, phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
Hàn gắn vết thương chiến tranh
Theo thông tin từ hội thảo, công tác xác minh, kết luận thông tin mộ liệt sĩ tập thể được an táng tại nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán có sự tham gia của cựu binh Mỹ.
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà khẳng định kết quả hội thảo không chỉ là thành quả của nghiên cứu khoa học mà còn là kết quả của sự kiên trì, trách nhiệm và lòng tri ân đối với những người ngã xuống vì Tổ quốc. Đây cũng là minh chứng sinh động cho tinh thần khép lại quá khứ, hàn gắn vết thương chiến tranh, tăng cường hợp tác nhân đạo và vun đắp quan hệ Việt Nam - Mỹ vì hòa bình, hữu nghị và phát triển.
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà và ông Robert Ambrose Connor, cựu trung sĩ cảnh sát bảo vệ sân bay Biên Hòa - người nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ vì đã có thành tích xuất sắc cung cấp thông tin. Ảnh: THIỆN AN
Việc tìm và xác định liệt sĩ, theo Phó Thủ tướng, phải kết hợp chặt chẽ hồ sơ, tài liệu, bản đồ, nhân chứng lịch sử với phương pháp khoa học, công nghệ hiện đại. Quá trình triển khai phải khẩn trương nhưng hết sức kỹ lưỡng, thận trọng, khoa học, tỉ mỉ, chính xác. Điều quan trọng nữa, hạn chế thấp nhất ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của khu vực trung tâm đô thị và đời sống người dân xung quanh.
