Từ cao nguyên gió Savannakhet, dòng điện được phát ra, đi theo tuyến truyền tải 220 kV riêng, vượt biên giới và hòa vào hệ thống điện Việt Nam tại Lao Bảo. Tính tới nay, nhà máy điện gió Savan 1 đã vận hành ổn định, đưa 0,9 tỉ kWh mỗi năm về hệ thống lưới điện quốc gia. Kết quả này được xem là kỷ lục của một dự án điện gió xuyên biên giới.
Đáng chú ý hơn, đằng sau đó còn là chuỗi câu chuyện triển khai thực địa để cụ thể hóa một dự án năng lượng xuyên biên giới.
Vượt nắng thắng mưa trên cao nguyên gió
Savan 1 là trường hợp tiêu biểu cho mô hình đang hình thành trong lĩnh vực năng lượng: doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đầu tư nguồn điện tái tạo tại nước ngoài và chủ động xây dựng hạ tầng truyền tải riêng để đưa điện về phục vụ hệ thống trong nước. Đây không phải lựa chọn mang tính thời điểm, mà là kết quả của những tính toán dài hạn về an ninh năng lượng, chất lượng nguồn gió và khả năng kiểm soát đầu ra, trong bối cảnh dư địa phát triển điện gió trong nước ngày càng bị giới hạn bởi quy hoạch, lưới truyền tải và thủ tục đầu tư.
Ngày 9-1-2025, Bộ Kế hoạch và Đầu tư Lào trao hợp đồng tô nhượng cho Công ty TNHH MTV Điện gió Savan 1 – đơn vị thành viên của T&T Group. Hợp đồng có thời hạn 25 năm, quy mô 495MW, tổng mức đầu tư khoảng 768 triệu USD. Ngay tại thời điểm ký kết, dự án đã xác lập ba trụ cột then chốt: có hợp đồng mua bán điện với EVN, có phương án thu xếp vốn và có chủ trương đầu tư tuyến truyền tải 220kV riêng để đưa điện về Việt Nam. Ba yếu tố này giúp Savan 1 tránh được "điểm nghẽn chết người" của nhiều dự án năng lượng khác: làm xong nhà máy nhưng không thể phát điện thương mại.
T&T Group đã đặt mục tiêu hoàn thành giai đoạn 1 của dự án ngay trong năm 2025
T&T Group đặt mục tiêu hoàn thành giai đoạn 1 với công suất 300MW trong tháng 12-2025 – một tiến độ hiếm thấy với các dự án điện gió cùng loại, đặc biệt trong bối cảnh các dự án xuất khẩu điện từ Lào về Việt Nam trước đó đều cần nhiều năm triển khai, chủ yếu do phụ thuộc vào tiến độ lưới truyền tải và các thủ tục liên chính phủ.
Ngay sau khi hợp đồng tô nhượng được ký, một tổ công tác đặc biệt từ Việt Nam sang Lào để tiền trạm khảo sát và chuẩn bị phương án triển khai. Tháng 8-2024, khu vực công trường tương lai hiện ra với "ba không": không hạ tầng, không điện nước, không tiện ích.
Gió Savannakhet thổi hồng hộc tứ bề, mang theo hơi nóng khô rang của mùa khô xứ Triệu Voi. Đường vào công trường gần như không tồn tại. Từ cửa khẩu Lao Bảo, đoàn phải di chuyển hơn 100 km, trong đó đoạn cuối là các lối mòn xuyên rừng, nhiều nơi chỉ vừa một thân xe.
"Hằng ngày, anh em mang theo xôi, cơm nắm, thiết bị đo đạc và cuốc bộ hàng chục cây số. Có đoạn xe không thể đi tiếp, tất cả phải đi bộ gần 30km để khảo sát vị trí turbine," anh Nguyễn Quốc Hạnh, Phó phòng Thi công phụ trách cơ điện, nhớ lại.
Đường vào dự án vô cùng khó khăn
Không nơi ở cố định, không sóng điện thoại, không nước sạch. Giai đoạn khảo sát ban đầu hoàn toàn dựa vào sức người. Một số nhân sự không trụ được đã rút lui, nhưng nhóm nòng cốt vẫn ở lại với niềm tin dự án sẽ về đích đúng hẹn.
Không có đường, thiết bị siêu trường siêu trọng không thể tiếp cận vị trí lắp đặt turbine. Giải pháp duy nhất là mở lối vào công trường – một quyết định làm tăng chi phí đầu tư ban đầu, nhưng mang ý nghĩa sống còn với tiến độ dự án. Trong thời gian ngắn, 27,7km đường tiếp cận được hình thành, đủ điều kiện cho xe vận chuyển lớn; cùng với đó là hơn 45km đường nội bộ phục vụ thi công.
Một điểm nghẽn khác là sông Sê Pôn. Mùa mưa, lũ lớn khiến cầu tạm và đập tràn thường xuyên bị cuốn trôi, việc vận chuyển thiết bị phải dùng phà tự chế, tiềm ẩn rủi ro cao và khó kiểm soát tiến độ. Tháng 3-2025, T&T Group quyết định xây cầu kiên cố Tangatay dài hơn 80m, rộng 6m, đủ tải cho các đoàn xe lớn – một hạng mục hạ tầng không nằm trong "phần lõi" của dự án điện gió, nhưng lại quyết định sự sống còn của toàn bộ chuỗi thi công.
"Ngày cây cầu hoàn thành, mưa lớn kéo về cuốn trôi tuyến đường tạm phía dưới. Cây cầu trở thành lối đi duy nhất giúp công trường vận hành liên tục," anh Hạnh kể lại.
Cầu Tangatay (bên phải) trong quá trình thi công. Bên trái, tuyến đường tạm phía dưới đã bị lũ cuốn trôi
Từ thời điểm này, Savan 1 bước sang trạng thái mới. Hơn 70km đường mới và cây cầu bê tông không chỉ phục vụ dự án điện gió, mà còn để lại một lớp hạ tầng cơ bản cho khu vực, tạo tiền đề cho các hoạt động kinh tế – xã hội khác trong tương lai.
Đáng chú ý, bên cạnh tốc độ, các yếu tố khác như chất lượng công trình, an toàn lao động trong quá trình thi công đều được đảm bảo nghiêm ngặt.
Dấu chân của doanh nghiệp tư nhân ngoài lãnh thổ
Song song với hạ tầng mặt đất, tuyến truyền tải 220kV từ nhà máy về Việt Nam được triển khai gần như ngay sau khi ký hợp đồng tô nhượng. Tuyến đường dây dài gần 70km, đấu nối trực tiếp về Trạm biến áp 220kV Lao Bảo, hoàn thành chỉ sau hơn 6 tháng sau đó – một mốc tiến độ hiếm gặp với các dự án truyền tải xuyên biên giới.
Tuyến đường dây dài gần 70km, đấu nối trực tiếp từ nhà máy về Trạm biến áp 220kV Lao Bảo, hoàn thành chỉ sau hơn 6 tháng thi công
Tại thực địa, hơn 1.000 kỹ sư, cán bộ và công nhân của chủ đầu tư và các nhà thầu làm việc liên tục để giữ nhịp tiến độ. Các cuộc giao ban được tổ chức ngay tại công trường, tập trung xử lý từng hạng mục cụ thể, tránh tình trạng "báo cáo vòng vo". "Chậm một ngày có thể kéo theo cả chuỗi chậm trễ phía sau," Phó Giám đốc dự án Tống Văn Bình cho biết.
Điều kiện sinh hoạt vẫn rất khắc nghiệt. Nước sinh hoạt phải mua từ huyện lỵ cách đó 60 km, có thời điểm lên tới 1 triệu đồng/m³. Thực phẩm phải tích trữ theo tuần. Gió mạnh với tốc độ trung bình 11m/s – điều kiện lý tưởng cho turbine nhưng lại là thách thức lớn với con người, khiến nhiều lao động thường xuyên ốm do thay đổi nhiệt độ và cường độ làm việc cao.
Những cuộc giao ban được tiến hành ngay trên công trường Savannakhet (Lào)
Ngày 26-12-2025, dòng điện từ Savannakhet chính thức vận hành thương mại và hòa vào lưới điện Việt Nam. Với đội ngũ tại công trường, COD không phải điểm kết thúc mà là điểm chuyển trạng thái: dự án bắt đầu chịu trách nhiệm thực sự với hệ thống điện, với hợp đồng mua bán điện và với các chỉ tiêu tài chính đã được tính toán từ đầu.
Tính đến thời điểm hiện tại, Nhà máy điện Savan 1 đã hoạt động ổn định, cung cấp 0,9 tỉ kWh điện mỗi năm cho hệ thống điện năng quốc gia. Tỉ lệ hòa lưới điện đạt trên 90%. Quan trọng hơn, Savan 1 cho thấy khả năng hiện thực hóa một mô hình mà trong đó doanh nghiệp tư nhân không chỉ đầu tư nguồn phát, mà còn chủ động giải bài toán truyền tải và vận hành thương mại.
Thi công tại công trường Savannakhet
Những gì diễn ra tại Savannakhet cho thấy đây không chỉ là một dự án điện gió xuyên biên giới, mà trở thành một trường hợp thực tiễn về năng lực triển khai hạ tầng năng lượng của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam. Savan 1 hiện diện như một mắt xích trong hạ tầng năng lượng khu vực, gắn với an ninh năng lượng quốc gia và không gian hợp tác Việt Nam - Lào.
Không chỉ bổ sung nguồn điện sạch cho Việt Nam, dự án còn góp phần cụ thể hóa các hiệp định hợp tác năng lượng Việt - Lào, tăng cường kết nối hạ tầng, mở rộng không gian phát triển kinh tế.
Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu, khi điện gió được ví như "mỏ vàng xanh" của thời đại, việc T&T mạnh dạn đầu tư, triển khai thành công dự án quy mô lớn ở nước ngoài cho thấy tầm vóc mới của doanh nghiệp - không chỉ làm ăn trong biên giới quốc gia, mà đã bắt đầu tư duy và hành động ở tầm khu vực. Đặc biệt hơn, câu chuyện của Savan 1 khẳng định: Khi hội đủ năng lực tài chính, tổ chức và tầm nhìn dài hạn, doanh nghiệp có thể chia sẻ một phần gánh nặng đầu tư hạ tầng với Nhà nước và biến các chủ trương chiến lược thành dòng điện vận hành thực tế trong hệ thống. Ở góc độ này, Savan 1 không chỉ là một dự án thành công về tiến độ, mà còn là một tiền lệ quan trọng cho các mô hình hợp tác năng lượng xuyên biên giới trong giai đoạn tới.
