Tờ Business Insider (BI) cho hay sau giai đoạn thử nghiệm đầy hào hứng, các “ông lớn” từ Thung lũng Silicon đến Phố Wall đang chuyển sang trạng thái "ép chỉ tiêu".
Khi các khoản đầu tư hàng tỷ USD vào AI chưa mang lại lợi nhuận tương xứng, nhân viên chính là những người đang bị đặt vào tâm thế: Dùng AI hoặc đối mặt với những bảng đánh giá năng lực đầy rủi ro.
Cụ thể trong những tuần gần đây, nguồn tin của BI đã phác họa một bức tranh mới về thị trường lao động toàn cầu. Tại đó, những lời mời gọi sử dụng AI bằng "củ cà rốt" đang dần được thay thế bởi "chiếc gậy" kỷ luật.
Từ các kỹ sư phần mềm tại Meta, Google cho đến những chuyên viên tài chính tại JPMorgan Chase, việc thuần thục các công cụ AI không còn là một điểm cộng mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc trong bản mô tả công việc.
Dùng AI để... báo cáo cổ đông
Theo BI, lý do của sự chuyển dịch gắt gao này không quá khó hiểu. Ông Eric Ross, chuyên gia phân tích tại hãng nghiên cứu đầu tư Cascend cho biết phần lớn các doanh nghiệp vẫn chưa nhìn thấy sự gia tăng năng suất thực tế từ các khoản đầu tư AI khổng lồ.
"Đại đa số vẫn chưa thu về bất kỳ giá trị năng suất nào", ông Ross nhận định.
Trong khi đó, áp lực từ các nhà đầu tư và nỗi sợ bị bỏ lại phía sau (FOMO) đang đè nặng lên vai ban lãnh đạo. Ông Brad Reback, nhà phân tích từ công ty đầu tư Stifel, cho rằng các công ty đang nỗ lực chứng minh họ có một chiến lược AI rõ ràng để duy trì vị thế trong cuộc đua công nghệ.
Việc ép nhân viên sử dụng công cụ nội bộ chính là cách để họ phát đi tín hiệu: "Chúng tôi đang tiến lên".
CEO Mark Zuckerberg của Meta từng tuyên bố thẳng thắn với các nhà đầu tư vào tháng 1 vừa qua: "2026 sẽ là năm mà AI bắt đầu thay đổi đáng kể cách thức chúng ta làm việc". Lời khẳng định này ngay lập tức được cụ thể hóa bằng các "AI pods" (nhóm AI) và các mục tiêu cụ thể về tỷ lệ mã nguồn được tạo ra bởi AI đối với các kỹ sư.
Tại JPMorgan Chase, sự kiểm soát thậm chí còn trở nên gắt gao hơn với các bảng dashboard nội bộ chuyên theo dõi tần suất sử dụng công cụ AI. Nhân viên được phân loại rõ rệt thành ba nhóm: người dùng ít, người dùng thường xuyên và người không sử dụng.
Trong một môi trường coi trọng dữ liệu và sự giám sát như JPMorgan, việc lọt vào nhóm "không sử dụng" có thể là dấu chấm hết cho cơ hội thăng tiến.
Tuy nhiên, sự thúc ép này đang va phải một bức tường tâm lý vững chãi: Nỗi sợ bị thay thế. Một kỹ sư phần mềm tại JPMorgan chia sẻ với sự mỉa mai: "Chúng tôi thường đùa với nhau rằng, ồ, tất cả chúng ta đều đang sở hữu những tấm bằng sẽ trở nên vô dụng trong 5 năm tới".
Đây là một nghịch lý trớ trêu. Nhân viên được yêu cầu sử dụng AI để tăng hiệu suất, nhưng họ hiểu rằng chính sự thành thạo đó đang hoàn thiện bộ dữ liệu để AI có thể làm thay công việc của họ trong tương lai.
Một cựu nhân viên tại Block (công ty của Jack Dorsey) từng trải qua đợt sa thải tháng 2 vừa qua bộc bạch: "Trong suốt năm qua, khi được khuyến khích mạnh mẽ sử dụng các công cụ AI, chúng tôi thực chất đang đặt nền móng cho chính sự thay thế của mình".
Từ "kỹ năng" đến "ý chí"
Để phá vỡ sự kháng cự này, các chuyên gia kinh tế cho rằng doanh nghiệp cần nhiều hơn là những mệnh lệnh khô khan. Giáo sư Erik Brynjolfsson từ Đại học Stanford và Scott A. Snyder từ Wharton nhận định rằng "thay đổi hành vi là câu chuyện của cả kỹ năng lẫn ý chí".
Nhiều chiến thuật mới đang được áp dụng để "mềm hóa" quá trình này. Ví dụ như Meta tổ chức các tuần lễ "Chuyển đổi AI" với các hội thảo thực hành. Google khuyến khích kỹ sư thử nghiệm "Agent Smith", một trợ lý AI nội bộ hỗ trợ viết code.
Ngoài ra thay vì chỉ giao thêm việc khi AI giúp tiết kiệm thời gian, doanh nghiệp được khuyên nên cho phép nhân viên giữ lại một phần giá trị hoặc thời gian rảnh đó để nghiên cứu sáng tạo.
Một ý tưởng mới đang nhen nhóm là đưa quyền truy cập tài nguyên tính toán (compute) vào gói phúc lợi, tương tự như cổ phiếu hay tiền thưởng, để thu hút nhân tài.
Tuy nhiên, cốt lõi của vấn đề vẫn nằm ở niềm tin. Ông Snyder từ trường đại học Wharton cảnh báo rằng nếu việc áp dụng AI chỉ đơn giản là "làm nhiều hơn với chi phí ít hơn", nó sẽ không bao giờ nhận được sự ủng hộ thực sự từ nhân viên.
"Đây phải là cơ hội để nâng tầm mọi người và nhân rộng tác động của họ lên công việc", ông Snyder nhấn mạnh.
Trận chiến tại các văn phòng hiện nay không còn là việc AI có tốt hay không, mà là liệu con người có dám tin tưởng để giao phó một phần công việc cho nó hay không.
*Nguồn: BI, Fortune
